Vorige week schreef ik een artikel over hoe ik verhuisde naar New York en de innerlijke strijd die dat met zich meebracht. Ik vertelde hoe ik wel kon huilen toen ik de eerste keer een Amerikaanse supermarkt bezocht, en hoe Nescafé Cappuccino (je zou bijna denken dat ze me sponsoren) een ankerpunt werd in de chaos. Hier kan je dat artikel lezen.
Ik ben natuurlijk niet alléén naar New York verhuisd. Ik ben hier met mijn kersverse vrouw en ik zou liegen als ik zei dat deze verhuis geen impact op ons als koppel heeft gehad. Vandaag neem ik jullie mee in een verhaal over je gezien voelen in je relatie en hoe de kleinste dingen iets groots kunnen triggeren. In ons geval: hoe ik door een discussie over chocolade bijna mijn koffers pakte.
Het conflict
Mijn vrouw is gigantisch fan van Lotus Biscoff. De koekjes, de ijsjes, de chocolade. Als het maar naar speculoos smaakt. Toen we nog een langeafstandsrelatie hadden, nam ik altijd een paar dozen mee naar Mexico. Ze was er soms bijna enthousiaster over dan over mij (grapje natuurlijk, maar je begrijpt wat ik bedoel). Toen ze de laatste keer vanuit België naar New York vloog, had ze zelf wat chocoladerepen meegenomen.
Fast forward naar een paar weken geleden. Ik was ongesteld en had behoefte aan chocolade. Gelukkig hadden we die Biscoff-repen in huis. Dus ik stuurde haar een berichtje: “Ik heb een stukje van je chocolade gegeten als ontbijt” (oké, niet gezond, maar chocolade tussen brood is super lekker, toch?).
Haar reactie: dat we grenzen nodig hadden rond snoep. Ze had die chocolade voor zichzelf meegenomen, en vond dat ik het eerst had moeten vragen.
Wat volgde is een perfecte weergave van hoe je als therapeut ook maar gewoon mens bent en soms in dezelfde valkuilen trapt als je cliënten. We belandden al snel in een discussie over bezit en grenzen. Moet je in een relatie alles delen, of mag je ook persoonlijke spullen hebben die enkel van jou zijn? Ik vond het absurd dat ik in mijn eigen huis toestemming zou moeten vragen om iets te eten. Mijn vrouw vond het juist belangrijk dat die grenzen er wél zijn. Het ging niet om de chocolade, maar om erkenning. Gewoon even vragen, ze zou toch “ja” zeggen.
Vijftien minuten later stond ik in gedachten mijn koffer te pakken en terug naar België te vliegen.
Overdreven reactie? Absoluut. Vandaag lach ik heel hard om dit hele verhaal. Maar dat maakte in het moment niet uit. Mijn lichaam reageerde zoals ze reageerde. Daar ging mijn ratio niets aan veranderen.
De diepere laag
Soms gebeurt het dat iets kleins ons triggert in iets dat veel dieper raakt. Denk maar eens aan je eigen conflicten in je relaties. Hoe vaak begint het met iets kleins om uit te monden in iets véél groters? Dit ging namelijk niet écht over chocolade. Ruzies gaan bijna nooit over het onderwerp zelf. Het onderwerp is maar een detail.
Wat speelt er dan wel? Een mix van verschillende dingen. In dit artikel noem ik er 5 die kunnen meespelen.
1. De staat van je zenuwstelsel
2. De mate waarin je behoeften vervuld zijn
3. Oude pijn die geraakt wordt
4. De betekenis die je geeft
5. Onuitgesproken verwachtingen
De staat van je zenuwstelsel
Ons zenuwstelsel speelt een veel grotere rol in onze reacties dan we vaak beseffen. Het regelt automatisch hoe we omgaan met spanning, zonder dat we daar veel controle over hebben. Als we ons veilig voelen, schakelt ons systeem in een kalme stand: je ademhaling is rustig, je hartslag stabiel, je kan relativeren en makkelijker verbinding voelen met de ander. Zodra er gevaar of overmatige stress wordt waargenomen, schakelt je lichaam over naar een andere staat.
Je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich op en je gedachten razen. Je voelt de drang om te vechten, weg te lopen, of als derde optie: bevriezen. Wanneer je systeem geen uitweg ziet, kan je dichtklappen. Je voelt je dan verdoofd of afgesloten van je emoties, alsof je er niet helemaal meer bij bent.
Belangrijk om te begrijpen is dat dit allemaal automatisch gebeurt. Het is een beschermingsmechanisme van je lichaam. Je reageert vaak sneller dan je ratio kan volgen. Dat maakt dat een kleine gebeurtenis plots gigantisch kan aanvoelen. Niet omdat je zo'n grote drama queen bent, maar omdat je zenuwstelsel al op spanning stond en elk extra prikkeltje te veel is.
Dat was precies wat er bij mij gebeurde. Mijn systeem stond al weken in overdrive. Een discussie over chocolade, in mijn ogen de belachelijkste discussie ter wereld, kon ik er echt even niet bijnemen. Het gevolg: mijn bloed kookte, mijn gedachten draaiden op volle toeren en mijn systeem koos de uitweg die het op dat moment het veiligst vond: vluchten. In mijn geval betekende dat: “Ik pak mijn koffers en ik ben hier weg.”
De mate waarin je behoeften vervuld zijn
Naast je zenuwstelsel spelen ook je basisbehoeften een enorme rol in hoe je reageert. Als mens hebben we allemaal een aantal fundamentele behoeften. Er zijn verschillende theorieën over, maar dit zijn de zes waar ik mij het meest in kan vinden:
- Verbinding: het gevoel dat je er niet alleen voor staat. Dat je welkom bent, dat je ergens bij hoort.
- Erkenning: gezien worden in wie je bent, wat je voelt, wat je doet. Serieus genomen worden in je ervaring. Het besef dat je ertoe doet.
- Betekenis: ervaren dat wat je doet waarde heeft. Dat je bijdraagt, dat je leven zinvol is.
- Groei: jezelf verder kunnen ontwikkelen. Ruimte voor uitdaging, leren en vooruitgang.
- Veiligheid: voorspelbaarheid, stabiliteit, vertrouwen. Een dak boven je hoofd, financiële zekerheid etc,..
Met andere woorden: weten waar je aan toe bent. - Variatie: afwisseling, plezier, avontuur, speelsheid, spontaniteit.
Met andere woorden: niet áltijd weten waar je aan toe bent. Zie je al hoe ingewikkeld wij mensen soms in elkaar zitten?
Ik noem mijn behoeften wel eens mijn Sims-balkjes. Als je ooit The Sims hebt gespeeld, weet je meteen wat ik bedoel. Zo niet: in het spel heeft je poppetje verschillende balkjes die je moet vullen. Energie, honger, sociaal contact, plezier… Als een balkje leegloopt, gaat je Sim zich vervelend gedragen. Eerst een beetje zeuren, daarna geïrriteerd, en als je écht te lang wacht, stort je Sim dramatisch in elkaar. Met ons werkt het eigenlijk niet zo anders. Als één van onze balkjes te lang leeg staat reageren we niet meer in verhouding tot de situatie, maar uit een tekort dat al langer aanwezig was.
In mijn geval stond mijn veiligheidsbalkje op rood. Ik was net verhuisd van zowat het kleinste dorp in België naar één van de grootste steden ter wereld. Alles voelde overweldigend en onveilig. Ons appartement was de enige plek waar ik nog een beetje tot rust kon komen. Als ik zelfs dáár op mijn hoede moest zijn en toestemming moest vragen om bepaalde dingen te doen, dan kon ik nergens vrij zijn. Dan kon ik nergens tot rust komen. Dat paste niet in mijn systeem. Innerlijk dacht ik: “Hier is geen plek voor mij, zelfs in mijn eigen appartement niet”. Dus wou ik automatisch terug naar de plek waar ik voor het laatst wél een vol balkje veiligheid had ervaren: België.
Sidenote: Ik was natuurlijk niet écht mijn koffer aan het pakken of mijn vliegticket terug aan het boeken, maar het geeft wel weer hoe mijn lichaam innerlijk reageerde.
Oude pijn die geraakt wordt
De zin die in mijn hoofd bleef hangen was: “Ik hoor hier niet.” Dat was niet enkel een reactie op mijn vrouw, maar vooral ook een echo van vroeger.
De kans is groot dat je ouders of zorgfiguren (hoe hard ze ook hun best deden) als kind niet áltijd aan jouw behoeften hebben kunnen voldoen. Dat is geen beschuldiging, maar simpelweg de realiteit: het is onmogelijk om een kind op elk moment precies te geven wat het nodig heeft. We hebben allemaal momenten in ons leven meegemaakt waarin we iets gemist hebt: erkenning, ruimte, respect voor je grenzen, nabijheid,..
Die momenten laten sporen na. Ze vormen vaak de gevoelige plekken die later in relaties opnieuw geraakt kunnen worden. En het blijft niet beperkt tot je kindertijd: ook ervaringen met vrienden, collega’s of ex-partners stapelen zich daarbij op. Elke keer dat je ergens niet gezien werd, of dat je grenzen niet serieus genomen werden, werd dit in jou een stukje gevoeliger.
Bij mij raakte dit conflict de oude pijn van “er niet bij horen.” Dat thema kende ik al.
Bij mijn vrouw raakte het de oude pijn van “mijn grenzen worden niet gerespecteerd.” Ook dat was voor haar een bekend thema.
Op onbewust niveau herhalen we soms de dynamieken die ooit pijn deden, in de hoop dat ze dit keer wél gezien, erkend en geheeld worden. En dat is precies wat relaties zo uitdagend én zo waardevol maakt: ze zijn spiegels. Ze laten zien waar je nog kwetsbaar bent.
Niet elke relatie activeert dit in dezelfde mate, en dat hoeft ook niet. Maar het kan de moeite waard zijn om bij jezelf stil te staan: welke terugkerende pijn voel ik in mijn relaties? En zou dat misschien een echo zijn van iets dat veel eerder begon?
De symbolische betekenis
Het is intussen wel duidelijk. Die reep chocolade ging helemaal niet over chocolade. Voor mij stond ze symbool voor bestaansrecht: “Mag ik hier gewoon veilig zijn, zonder toestemming?” Voor mijn vrouw stond ze symbool voor een grens en de erkenning daarvan: “Dit is van mij. Zie je dat ook?”
Zelfde chocolade, totaal andere betekenis.
Zo bots je in relaties niet op de feiten, maar op de symboliek die eronder zit. Een volle vuilniszak kan symbool staan voor: “Ik moet alles alleen dragen”, en de telefoon aan tafel voor: "Ik ben niet belangrijk genoeg". Dat maakt alledaagse situaties vaak zo explosief: je praat niet over het vuilnis of de telefoon, maar over wat ze in jouw binnenwereld betekenen.
De valkuil is dat je blijft hangen in de oppervlakte. Dan zal je steeds opnieuw dezelfde discussies voeren, zonder er ooit echt samen uit te komen. Logisch dat dit gebeurt, want met symptoombestrijding los je geen dieperliggende pijn op.
Onuitgesproken verwachtingen
We zouden het graag anders zien, maar het feit is: je partner kan je gedachten niet lezen en je gevoelens niet voelen. Hij of zij kan niet weten wat die vuilniszak of die chocolade voor jou vanbinnen betekent en welke verwachtingen jij daarrond hebt.
Het is onze eigen verantwoordelijkheid om onze diepere laag te begrijpen en er woorden aan te geven. Maar dat lukt niet altijd meteen. Zeker niet midden in een ruzie. Soms weet je gewoon zelf niet wat er nu precies in jou geraakt is.
In plaats van op een destructieve manier verder te discussiëren, hebben wij die dag bewust een pauze genomen. Even afstand ingebouwd. Niet om het conflict te negeren, maar juist om ruimte te maken om helderheid te krijgen.
Die pauze gaf ons allebei de kans om onszelf vragen te stellen, zoals:
- Wat voel ik écht op dit moment?
- Welk van mijn behoeften werd geraakt?
- Welke Sims-balkje is mogelijk leeg?
- Welke verwachting sprak ik niet uit?
- Wat heb ik eigenlijk nodig van mijn partner?
Pas toen we die vragen voor onszelf beantwoord hadden, konden we later die avond de échte laag met elkaar delen. En precies dát zorgde ervoor dat het conflict oploste. Niet omdat er één iemand gelijk kreeg, want we hadden beide gelijk in ons eigen verhaal, maar omdat we elkaar konden zien en begrijpen. En dat is aan het einde van de dag wat iedereen nodig heeft: zich gezien, gehoord en begrepen voelen. Los van goed of fout.
Relaties zijn niet altijd makkelijk. Maar als je er voor openstaat, kan zelfs een banaal conflict de opening zijn om dichter bij jezelf én bij elkaar te komen. Op zo'n manier dat je er later zelfs samen heel erg hard om kunt lachen (zoals wij gedaan hebben terwijl ik dit artikel schreef).
De kunst is niet om elkaar nooit te raken, maar om samen stil te staan bij wat er geraakt wordt. Om te zien: dit gaat niet echt over jou of mij, maar over de verhalen die we allebei meedragen. En om die kwetsbaarheid met mildheid naar elkaar uit te spreken en vervolgens met warmte te ontvangen.
Herken jij dit in je eigen relatie, dat iets kleins soms iets groots kan losmaken? Neem er vandaag even de tijd voor om stil te staan welke diepere laag bij jou geraakt wordt. En als je merkt dat je hier niet alleen doorheen wil gaan, weet dan dat je altijd welkom bent om samen te onderzoeken wat er onder jouw triggers schuilt. Klik hier om in contact te komen.
